داوود صمدى آملى
63
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
اقسام حكمت عملى در ادامه به حكمت عملى مىرسند و مىفرمايند : [ علم اخلاق ] اگر حكمت عملى به تدبير يك شخص تنها تعلق بگيرد بطوريكه فرد با آن تربيت شود و به كمال برسد ، به آن « علم اخلاق » مىگويند . و [ علم منزلى ] اگر دايرهء آن وسيعتر شود و شامل تمامى افراد منزل شود بطوريكه تمامى افراد خانواده با آن تربيت شوند به آن « علم منزلى » مىگويند . و [ سياست مدنى ] اگر باز هم دايرهء آن وسيعتر شود و شامل تمامى افراد اجتماع گردد به آن « سياست مدنى » مىگويند . سياست مدنى هم خود به 2 قسم تقسيم مىشود ، بدين صورت كه [ علم السياسة ] اگر اين علم مربوط به پادشاهى باشد كه براى خود زيردستانى دارد به آن « علم السياسة » مىگويند و [ علم النواميس ] اگر اين علم به نبوت و شريعت تعلق گيرد ، به آن « علم النواميس » مىگويند . زيرا تمامى مردم ناموس خدا هستند ، و نمىتوان با سرنوشت مردم بازى كرد . ضرورت يادگيرى علم النواميس عزيزان من ! بنده و جنابعالى در يك لباسى هستيم كه بايد به علم نواميس آشنايى كامل داشته باشيم . مردم در تمامى امور اعمّ از زندگى خود ، كسب و كار خود ، معاشرت خود ، خورد و خوراك خود از ما نظر مىخواهند كه ما چگونه زندگى كنيم ، كه رسالهء عمليه بخشى از علم النواميس است . نبايد با جان و روح مردم بازى كرد و ندانسته به آنها گفت اين راه را برو و بعد از چند روزى حرف را عوض كرده و دوباره به آنها گفت : ببخشيد ما اشتباه كرديم ، راهى كه رفتيد درست نبوده است . نمىتوان با عمر و وقت مردم بازى كرد و با يك حرف اشتباه مردم را به اكتساب صفات ناشايست برانگيخت چراكه پس از خو كردن مردم به آن صفات زائل نمودن آنها كار بسيار مشكلى است ، مثل اينكه كسى به مردم